Człowiek na wojnie (i nie tylko). Źródła, konteksty, interpretacje 1500-SDN-TMTB-CNW
Omawiane ćwiczenia nie zaliczają się kategorii historii wojskowości sensu stricte. Zmagania militarne będą stanowić raczej tło dla rozważań metodologicznych i źródłoznawczych. Celem zajęć jest zapoznanie uczestników z warsztatem badawczym historyków zajmujących się historią konfliktów zbrojnych w ostatnich dwustu latach. Wśród konfliktów zbrojnych, w okresie trwania których zostały wytworzone źródła można wymienić m.in.: wojny burskie, wojna francusko-niemiecka 1870-1871, wojna japońsko-rosyjska 1904-1905, pierwsza wojna światowa 1914-1918, druga wojna światowa 1939-1945, wojna koreańska 1950-1953, wojny indochińskie 1946-1975. Analizie i omówieniu zostaną poddane różne rodzaje źródeł m.in. archiwalia (głównie brytyjskie, niemieckie i austriackie), wspomnienia, dzienniki, listy, pisma ulotne, dane statystyczne, karykatury i filmy. Zjawisko wojny będzie poddane analizie z różnych perspektyw w tym: oficerów różnych szczebli, wojskowych i cywilów, kobiet, dzieci, osób z różnym wykształceniem i pozycją społeczną.
Wykaz zajęć:
1. Zajęcia wprowadzające
2. Archiwalia brytyjskie (M. Leśniewski)
Zagadnienia: Gdzie szukać źródeł do historii wojen i wojskowości w Wielkiej Brytanii? Trzy podstawowe archiwa: National Archives (Kew); National Army Museum; Imperial War Museum.
Lektury:
https://www.nationalarchives.gov.uk/help-with-your-research/; https://www.nam.ac.uk/collections; https://www.iwm.org.uk/research.
The Routledge Companion to Military Research Methods, red. Alison J. Williams, K. Neil Jenkings, Matthew F. Rech, Rachel Woodward, Routledge, New York 2016, ss. 1-29;
3. Archiwalia brytyjskie (M. Leśniewski)
Zagadnienia: Co znajdziemy w kolekcjach dokumentów i jak je czytać? Przykład sporu wokół śmierci księcia Imperialnego.
Lektury:
Inquiry into the Death of Prince Imperial, War Office, National Archives (Kew), WO 162/192;
John Laband, ‘He Fought Like a Lion': an Assessment of Zulu Accounts of the Death of the Prince Imperial of France during the Anglo-Zulu War of 1879, “Journal of the Society for Army Historical Research”, 1998, Vol. LXXVI, nr 307, ss. 194-201
4. Archiwalia austriackie i niemieckie (J. Błachnio)
Zagadnienia: Gdzie szukać źródeł do historii wojen i wojskowości w Austrii? Österreichischen Staatsarchivs, Bundesarchiv, The National Archives i inne. Kwerenda w zasobach archiwów zagranicznych, zagraniczne pomoce archiwalne
Lektury:
Katalogi internetowe internetowe Österreichischen Staatsarchivs, Bundesarchiv, The National Archives i inne
Gaul J., Polonika w Archiwum Parlamentu w Wiedniu. Archiwum Izby Posłów Rady Państwa 1861-1918, Warszawa 2014
Gaul J., Polonika w Austriackim archiwum Państwowym, Warszawa 2008
5. Meldunki –problemy interpretacyjne (J. Błachnio)
Zagadnienia: Studium przypadku – szarża pod Humiennem
Lektury:
Edmund Roman Orlik – czy na pewno pierwszy as pancerny II wojny światowej?
6. Pisma ulotne jako źródło do historii wojskowości (P. Szlanta)
Zagadnienia: Obieg informacji podczas wojny, rola plotek, rola ulotek kierowanych do żołnierzy wrogich armii.
Lektury:
ulotki skierowane do żołnierzy wrogich armii z okresu pierwszej wojny światowej (depozyt)
Michał Janik, Obraz antyaustriackiej propagandy kierowanej do Polaków walczących na froncie włoskim w 1918 roku, w: Rok 1918 w Europie Środkowo-wschodniej, red. Daniel Grinberg, Jan Snopko, Grzegorz Zackiewicz, Białystok 2010, s.511-531.
7. Źródła narracyjne (M. Leśniewski)
Zagadnienia:
Pamiętnik jako źródło do badania historii konfliktów. Czego oczekiwać, czego się obawiać, jak analizować? Jak jest ich wartość?
Lektury:
Chrystian R. de Wet, Trzy lata wojny o niepodległość, t. II, Warszawa 1903;
Frederick Hoppin Howland, The Chase of de Wet, Providence 1901, s. 118-170
André Wessels, Boer Guerrilla and British Counterguerrilla Operations in Soutjh Africa, 1899 to 1902, “Scientia Militaria, South African Journal of Military Studies”, t. XXXIX, nr 2, 2011, ss. 1-24.
8. Źródła narracyjne (M. Leśniewski)
Zagadnienia:
Listy jako źródło do badania historii konfliktów. Czego oczekiwać, czego się obawiać, jak analizować. Jak jest ich wartość?
Lektury:
Letters from a Lost Generation : the First World War Letters of Vera Brittain and Four Friends, red. Alan Bishop, Mark Bostridge, Little Brow & Co., Boston 1998;
The Routledge Companion to Military Research Methods, red. Alison J. Williams, K. Neil Jenkings, Matthew F. Rech, Rachel Woodward, Routledge, New York 2016, ss. 71-94;
9. Źródła statystyczne (J. Błachnio)
Zagadnienia: opracowywanie źródeł o masowych, praktyczne wykorzystanie statystyki, metody konstruowania zestawień statystycznych, kwestie zafałszowywania zestawień statystycznych
Lektury:
Militästatistisches Jahrbuch. – fragment z lat 1886-1912
Mały rocznik statystyczny 1939, Warszawa 1939 - fragmenty
AT-OeStA KA FA NFA HHK AK 3. Armee EKdo 337;
Kopczyński M., Podstawy statystyki. Podręcznik dla humanistów, Warszawa 2005, s. 14-48, 59-77.
10. Szyfry w XX wieku (J. Błachnio)
Zagadnienia: Rola źródeł szyfrowanych w historii, praca ze źródłami szyfrowanymi.
Lektury:
Niemieckie szyfry wojskowe z I wojny światowej (ADFGX/ADFGVX)
Ihnatowicz I., Nauki pomocnicze historii XIX i XX wieku, Warszawa 1990 – fragmenty
Kahn D., Łamacze kodów. Historia kryptologii, Poznań 2004, s. 346-347
11. Wojny informacyjne cz.1 (P. Szlanta)
Zagadnienia: depesza emska i jej przeróbka przez Bismarcka, analiza źródeł ikonograficznych z wojny francusko-niemieckiej 1870-1871 oraz japońsko-rosyjskiej 1904-1905, analiza karykatur z okresu pierwszej wojny światowej;
Lektury: Maciej Górny, Wielka Wojna profesorów. Nauki o człowieku (1912-1923), Warszawa 2014, 44-125.
12. Wojny informacyjne cz.2 (P. Szlanta)
Lektury: Prezentacja i dyskusja nad filmem Charlie Chaplina z 1918 r. „Shoulder arms” (P. Szlanta) Wojna wietnamska jako wojna telewizyjna – przypadek ofensywy Tet w 1968 roku
13. Zjawisko wojny totalnej (P. Szlanta)
Lektury: Erich Ludendorff, Wojna totalna, Warszawa 2022, s.49-124, 151-189.
Zagadnienia: definicja wojny totalnej, narzędzia mobilizacji społeczeństwa i gospodarki, czynniki decydujące o powodzeniu wojny totalnej.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
Wiedza (zna i rozumie)
WG_01 w stopniu umożliwiającym rewizję istniejących paradygmatów – światowy
dorobek, obejmujący podstawy teoretyczne oraz zagadnienia ogólne i wybrane
zagadnienia szczegółowe – właściwe dla dyscyplin humanistycznych
WG_03 metodologię badań naukowych w obrębie nauk humanistycznych
WK_01 fundamentalne dylematy współczesnej cywilizacji z perspektywy nauk
humanistycznych
Umiejętności (potrafi)
K_U01 komunikować się na tematy specjalistyczne w stopniu umożliwiającym
aktywne uczestnictwo
w międzynarodowym środowisku naukowym w obrębie nauk humanistycznych
UW_01 wykorzystywać wiedzę z różnych dyscyplin nauk humanistycznych do
twórczego identyfikowania, formułowania i innowacyjnego rozwiązywania złożonych
problemów lub wykonywania zadań o charakterze badawczym, a w szczególności
definiować cel i przedmiot badań naukowych w dziedzinie nauk humanistycznych,
właściwie rozwijać metody, techniki i narzędzia badawcze oraz twórczo je stosować;
formułować hipotezę badawczą oraz wnioskować na podstawie wyników badań
naukowych;
Kompetencje społeczne (jest gotów do)
KK_03 uznania priorytetu wiedzy w rozwiązaniu problemów badawczych,
poznawczych i praktycznych, w obrębie dyscyplin humanistycznych, z zachowaniem
szacunku dla standardów pracy i debaty naukowej
Literatura
Wykaz zajęć:
1. Zajęcia wprowadzające
2. Archiwalia brytyjskie (M. Leśniewski)
Zagadnienia: Gdzie szukać źródeł do historii wojen i wojskowości w Wielkiej Brytanii? Trzy podstawowe archiwa: National Archives (Kew); National Army Museum; Imperial War Museum.
Lektury:
https://www.nationalarchives.gov.uk/help-with-your-research/; https://www.nam.ac.uk/collections; https://www.iwm.org.uk/research.
The Routledge Companion to Military Research Methods, red. Alison J. Williams, K. Neil Jenkings, Matthew F. Rech, Rachel Woodward, Routledge, New York 2016, ss. 1-29;
3. Archiwalia brytyjskie (M. Leśniewski)
Zagadnienia: Co znajdziemy w kolekcjach dokumentów i jak je czytać? Przykład sporu wokół śmierci księcia Imperialnego.
Lektury:
Inquiry into the Death of Prince Imperial, War Office, National Archives (Kew), WO 162/192;
John Laband, ‘He Fought Like a Lion': an Assessment of Zulu Accounts of the Death of the Prince Imperial of France during the Anglo-Zulu War of 1879, “Journal of the Society for Army Historical Research”, 1998, Vol. LXXVI, nr 307, ss. 194-201
4. Archiwalia austriackie i niemieckie (J. Błachnio)
Zagadnienia: Gdzie szukać źródeł do historii wojen i wojskowości w Austrii? Österreichischen Staatsarchivs, Bundesarchiv, The National Archives i inne. Kwerenda w zasobach archiwów zagranicznych, zagraniczne pomoce archiwalne
Lektury:
Katalogi internetowe internetowe Österreichischen Staatsarchivs, Bundesarchiv, The National Archives i inne
Gaul J., Polonika w Archiwum Parlamentu w Wiedniu. Archiwum Izby Posłów Rady Państwa 1861-1918, Warszawa 2014
Gaul J., Polonika w Austriackim archiwum Państwowym, Warszawa 2008
5. Meldunki –problemy interpretacyjne (J. Błachnio)
Zagadnienia: Studium przypadku – szarża pod Humiennem
Lektury:
Edmund Roman Orlik – czy na pewno pierwszy as pancerny II wojny światowej?
6. Pisma ulotne jako źródło do historii wojskowości (P. Szlanta)
Zagadnienia: Obieg informacji podczas wojny, rola plotek, rola ulotek kierowanych do żołnierzy wrogich armii.
Lektury:
ulotki skierowane do żołnierzy wrogich armii z okresu pierwszej wojny światowej (depozyt)
Michał Janik, Obraz antyaustriackiej propagandy kierowanej do Polaków walczących na froncie włoskim w 1918 roku, w: Rok 1918 w Europie Środkowo-wschodniej, red. Daniel Grinberg, Jan Snopko, Grzegorz Zackiewicz, Białystok 2010, s.511-531.
7. Źródła narracyjne (M. Leśniewski)
Zagadnienia:
Pamiętnik jako źródło do badania historii konfliktów. Czego oczekiwać, czego się obawiać, jak analizować? Jak jest ich wartość?
Lektury:
Chrystian R. de Wet, Trzy lata wojny o niepodległość, t. II, Warszawa 1903;
Frederick Hoppin Howland, The Chase of de Wet, Providence 1901, s. 118-170
André Wessels, Boer Guerrilla and British Counterguerrilla Operations in Soutjh Africa, 1899 to 1902, “Scientia Militaria, South African Journal of Military Studies”, t. XXXIX, nr 2, 2011, ss. 1-24.
8. Źródła narracyjne (M. Leśniewski)
Zagadnienia:
Listy jako źródło do badania historii konfliktów. Czego oczekiwać, czego się obawiać, jak analizować. Jak jest ich wartość?
Lektury:
Letters from a Lost Generation : the First World War Letters of Vera Brittain and Four Friends, red. Alan Bishop, Mark Bostridge, Little Brow & Co., Boston 1998;
The Routledge Companion to Military Research Methods, red. Alison J. Williams, K. Neil Jenkings, Matthew F. Rech, Rachel Woodward, Routledge, New York 2016, ss. 71-94;
9. Źródła statystyczne (J. Błachnio)
Zagadnienia: opracowywanie źródeł o masowych, praktyczne wykorzystanie statystyki, metody konstruowania zestawień statystycznych, kwestie zafałszowywania zestawień statystycznych
Lektury:
Militästatistisches Jahrbuch. – fragment z lat 1886-1912
Mały rocznik statystyczny 1939, Warszawa 1939 - fragmenty
AT-OeStA KA FA NFA HHK AK 3. Armee EKdo 337;
Kopczyński M., Podstawy statystyki. Podręcznik dla humanistów, Warszawa 2005, s. 14-48, 59-77.
10. Szyfry w XX wieku (J. Błachnio)
Zagadnienia: Rola źródeł szyfrowanych w historii, praca ze źródłami szyfrowanymi.
Lektury:
Niemieckie szyfry wojskowe z I wojny światowej (ADFGX/ADFGVX)
Ihnatowicz I., Nauki pomocnicze historii XIX i XX wieku, Warszawa 1990 – fragmenty
Kahn D., Łamacze kodów. Historia kryptologii, Poznań 2004, s. 346-347
11. Wojny informacyjne cz.1 (P. Szlanta)
Zagadnienia: depesza emska i jej przeróbka przez Bismarcka, analiza źródeł ikonograficznych z wojny francusko-niemieckiej 1870-1871 oraz japońsko-rosyjskiej 1904-1905, analiza karykatur z okresu pierwszej wojny światowej;
Lektury: Maciej Górny, Wielka Wojna profesorów. Nauki o człowieku (1912-1923), Warszawa 2014, 44-125.
12. Wojny informacyjne cz.2 (P. Szlanta)
Lektury: Prezentacja i dyskusja nad filmem Charlie Chaplina z 1918 r. „Shoulder arms” (P. Szlanta) Wojna wietnamska jako wojna telewizyjna – przypadek ofensywy Tet w 1968 roku
13. Zjawisko wojny totalnej (P. Szlanta)
Lektury: Erich Ludendorff, Wojna totalna, Warszawa 2022, s.49-124, 151-189.
Zagadnienia: definicja wojny totalnej, narzędzia mobilizacji społeczeństwa i gospodarki, czynniki decydujące o powodzeniu wojny totalnej.