Najnowsze paradygmaty badań literackich: humanistyka zaangażowana w teorii i praktyce 1500-SDN-SP-LIT-NPB1
Pytanie centralne dla całego kursu dotyczy tego, czemu i komu służą dociekania literaturoznawcze prowadzone w akademii. Humanistyka zaangażowana jest tu rozumiana nie jako ideologiczny postulat, lecz jako pogłębiona refleksja nad epistemicznymi, etycznymi i instytucjonalnymi uwarunkowaniami badań literackich ‒ nad tym, kto mówi, z jakiej pozycji, do kogo i z jakimi skutkami.
Zajęcia obejmują pięć głównych tematów; ostateczny harmonogram zagadnień szczegółowych zostanie ustalony wspólnie z osobami uczestniczącymi w zajęciach.
1. Temat pierwszy dotyczy genealogii humanistyki zaangażowanej: od tradycji littérature engagée, przez zwrot kulturowy w literaturoznawstwie i studia postkolonialne, po współczesne debaty o humanistyce publicznej i indygenicznej ‒ z uwzględnieniem refleksji nad ryzykiem wymazywania określonych tradycji i autorów/autorek z dyskursu naukowego w związku z nowymi paradygmatami badań.
2. Temat drugi to sprawczość zarówno tekstów literackich, jak i naukowych wraz z refleksją nad tym, czy literatura zmienia rzeczywistość, czy tylko ją reprezentuje, oraz co i jak „robią” artykuł naukowy, recenzja, wystąpienie konferencyjne czy sylabus.
3. Trzeci temat stanowi metodologiczne centrum zajęć: Doktorantki i Doktoranci konfrontują się z pytaniami o pozycjonowanie badaczki lub badacza, granice obiektywności, etykę pisania w odniesieniu do własnego doświadczenia, perspektywę „aca-fanowską” oraz odpowiedzialność badawczą.
4. Temat czwarty dotyczy wybranych narzędzi i paradygmatów (które mogą także zaproponować osoby uczestniczące w zajęciach) ‒ np. posthumanizmu, ekokrytyki, studiów postkolonialnych, feminizmu intersekcjonalnego, crip theory czy też queer studies.
5. Ostatnim, piątym tematem są formy zaangażowania publicznego dostępne osobom uprawiającym literaturoznawstwo, a także napięcie między aktywnością obywatelską a rzetelnością naukową (a kontekstowo także instytucjonalne ograniczenia zaangażowania w polskim systemie ewaluacji i finansowania badań).
|
W cyklu 2026Z:
Pytanie centralne dla całego kursu dotyczy tego, czemu i komu służą dociekania literaturoznawcze prowadzone w akademii. Humanistyka zaangażowana jest tu rozumiana nie jako ideologiczny postulat, lecz jako pogłębiona refleksja nad epistemicznymi, etycznymi i instytucjonalnymi uwarunkowaniami badań literackich ‒ nad tym, kto mówi, z jakiej pozycji, do kogo i z jakimi skutkami. |
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza (zna i rozumie)
WG_01 w stopniu umożliwiającym rewizję istniejących paradygmatów – światowy dorobek, obejmujący podstawy teoretyczne oraz zagadnienia ogólne i wybrane zagadnienia szczegółowe – właściwe dla dyscyplin humanistycznych
* Doktorantki i Doktoranci zapoznają się z głównymi tradycjami humanistyki zaangażowanej oraz z kluczowymi pojęciami z zakresu teorii sprawczości tekstu, a także z wybranymi współczesnymi paradygmatami badań literackich ‒ jak posthumanizm, ekokrytyka, studia postkolonialne, feminizm intersekcjonalny, crip theory i queer studies ‒ wraz z ich założeniami epistemologicznymi i metodologicznymi
WG_02 główne tendencje rozwojowe dyscyplin humanistycznych, w których odbywa się kształcenie
* zajęcia pozwalają rozumieć kierunki przemian współczesnego literaturoznawstwa w kontekście zwrotów: kulturowego, afektywnego, posthumanistycznego i dekolonialnego oraz prześledzić debaty wokół pojęć humanistyki zaangażowanej, służebnej i publicznej w polskim i międzynarodowym obiegu naukowym
WK_01 fundamentalne dylematy współczesnej cywilizacji z perspektywy nauk humanistycznych
* seminarium konfrontuje Doktorantki i Doktorantów z dylematami sprawiedliwości epistemicznej, dekolonizacji wiedzy i odpowiedzialności akademii wobec społeczeństwa, a także z napięciem między autonomią badań naukowych a zaangażowaniem publicznym literaturoznawczyni lub literaturoznawcy ‒ w tym z instytucjonalnymi uwarunkowaniami humanistyki zaangażowanej w polskim systemie szkolnictwa wyższego
Kryteria oceniania
Zaliczenie na podstawie:
1) obecności ‒ dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze bez usprawiedliwienia; w przypadku przekroczenia tego limitu obowiązuje ustne zaliczenie problematyki opuszczonych zajęć;
2) przygotowania do zajęć i udziału w dyskusji;
3) krótkiej wypowiedzi pisemnej ‒ w ramach zadań warsztatowych integrujących wiedzę nt. humanistyki zaangażowanej z pracą nad własną rozprawą doktorską.
Literatura
Poniższe zestawienie ma charakter propozycji i może zostać zmodyfikowane stosownie do zainteresowań osób uczestniczących w zajęciach.
1. M. Cieński, Nowa Humanistyka i odpowiedzialność za ciągłość (dawnej) tradycji, „Teksty Drugie” 2017, nr 1.
2. C. Cristofari, M. J. Guitton, Aca-fans and fan communities: An operative framework, “Journal of Consumer Culture” 2017, t. 17(3).
3. E. Domańska, Humanistyka indygeniczna, „Teksty Drugie” 2024, nr 6.
4. J. Falk, A crip/queer intervention: The unnatural as the unassimilable, “Journal of Narrative Theory” 2025, t. 55, nr 3.
5. R. Felski, Urzeczenie. O sztuce i przywiązaniu, tłum. A. Waligóra, A. Budnik, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2022.
6. M. P. Markowski, Humanistyka i egzystencja, czyli dlaczego zajmujemy się literaturą?, „Wielogłos” 2009, nr 5‒6.
7. M. Matysek-Imielińska, Uważność jako społeczna powinność. Humanistyka publiczna Richarda Sennetta i Tima Ingolda, „Kultura Współczesna” 2020, nr 3(110).
8. M. C. Nussbaum, Nie dla zysku. Dlaczego demokracja potrzebuje humanistów, tłum. Ł. Pawłowski, przedm. J. Kuisz, Fundacja Kultura Liberalna, Warszawa 2016.
9. M. Popławska, K. Sikorska, Praca, „wiedza w drodze” i wrażliwość feministyczna. Analiza kulturowa oparta na autoetnografii, „Teksty Drugie” 2023, nr 1.
10. M. Pryszmont-Ciesielska, Opowiedz mi o swoich badaniach, a powiem Ci, kim jesteś. O splataniu się życia osobistego z pracą naukową w kontekście auto/biograficznych praktyk badawczych, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja” 2017, t. 20, nr 4(80).
11. A. Regiewicz, Wspólne drogi literatury popularnej i komparatystyki kulturowej, „Jednak Książki. Gdańskie Czasopismo Humanistyczne” 2017, nr 8.
12. M. Sugiera, Kolonizacja jako terraformowanie: klątwa Argonautów w epoce antropocenów (ćwiczenia z lektury), „Postscriptum Polonistyczne” 2023, nr 2.
13. A. Wolff-Powęska, Humanistyka zaangażowana: wizja czy rzeczywistość?, „ER(R)GO. Teoria ‒ Literatura ‒ Kultura” 2023, nr 47.
14. Ł. Żurek, Wiersz jak wysychająca rzeka i nasza wrażliwość. O współczesnej ekokrytyce w badaniach literackich, „Konteksty Kultury” 2024, t. 21, nr 1.
LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA
1. R. Braidotti, Posthuman Feminism, Polity Press, Cambridge 2022.
2. P. Czapliński, Poruszona mapa. Wyobraźnia geograficzno-kulturowa polskiej literatury przełomu XX i XXI wieku, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2016.
3. J. Gałęziowski, Wrażliwa humanistyka, „Kultura i Społeczeństwo” 2025, nr 3.
4. G. Gajewska, Myśleć fantastyką. Przez science fiction do posthumanizmu, „Images” 2018, nr 37.
5. C. Guest, Feminist literary revisionism and the #MeToo movement, “TEXT: Journal of Writing and Writing Courses” 2022, nr 26(1).
6. I. Iwasiów, Humanistyka, zmiana, autobiografia. Studium przypadku osobistego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2021, nr 60.
7. A. Janiszewska, Tożsamość osoby piszącej teksty literackie vs. tożsamość osoby piszącej teksty naukowe ‒ refleksja autoetnograficzna, „Teraźniejszość ‒ Człowiek ‒ Edukacja” 2025, nr 1(97).
8. M. Lachman, Humanistyka emancypacji, czyli przestrzenie życia i przestrzenie komunikacji między słowem a wirtualnością, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2021, nr 60.
9. A. Łebkowska, Empatia. O literackich narracjach przełomu XX i XXI wieku, Universitas, Kraków 2009.
10. E. Rewers, Humanistyka wobec koncepcji „kulturynatury”, „Teksty Drugie” 2017, nr 1.
11. P.K. Rutkiewicz, Słowo i świat. Globalizacja w literaturze i literaturoznawstwie, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2018.
12. M. Szpunar, Kłopoty z autoetnografią. Pomiędzy metodą, techniką a sobąpisaniem, „Kultura i Społeczeństwo” 2026, nr 1.
13. J. Tabaszewska, Literaturoznawstwo służebne, „Teksty Drugie” 2017, nr 1.
14. A. Ubertowska, „Mówić w imieniu biotycznej wspólnoty”. Anatomie i teorie tekstu środowiskowego, „Teksty Drugie” 2018, nr 2.
|
W cyklu 2026Z:
Poniższe zestawienie ma charakter propozycji i może zostać zmodyfikowane stosownie do zainteresowań osób uczestniczących w zajęciach. LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA |
Uwagi
|
W cyklu 2026Z:
Jeśli Doktorant/Doktorantka chce (na potrzeby pracy zaliczeniowej) skorzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, musi: a. uzyskać na to zgodę prowadzącej, b. uzgodnić z prowadzącą cele i zakres wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji. 2. Doktorant/Doktorantka nie może korzystać z narzędzi sztucznej inteligencji, aby redagować prace w języku polskim. |