Poetyki Ziemi: głęboki czas, materialne archiwa i dyfrakcyjne metodologie interpretacji 1500-SDN-PZ
Seminarium poświęcone jest poetykom Ziemi rozumianym jako współczesne praktyki interpretacyjne, które ujmują teksty literackie i zjawiska kultury z perspektywy głębokiego czasu, materialnych archiwów oraz relacyjnej sprawczości materii. Punktem wyjścia jest przekonanie, że geologia nie stanowi wyłącznie przedmiotu badań nauk przyrodniczych, lecz może być rozumiana jako kategoria interpretacyjna, pozwalająca odczytywać teksty kultury z perspektywy procesów planetarnych, materialnych i temporalnych wykraczających poza skalę ludzkiego doświadczenia.
Szczególną rolę będą odgrywać kategorie głębokiego czasu, zwrotu geologicznego, materialnych archiwów, sprawczości rozproszonej oraz relacyjności, które wyznaczają nowe sposoby interpretowania tekstów literackich i kulturowych. Skały, minerały, osady, pyły czy skamieniałości traktowane będą nie jako bierne elementy środowiska, lecz jako materialne archiwa przechowujące ślady procesów geologicznych, biologicznych i kulturowych.
Fundamentem analiz będzie metodologia dyfrakcyjna rozwijana przez Karen Barad i możliwości wykorzystania dyfrakcji jako praktyki badawczej. Analizowane będą różnice między podejściem dyfrakcyjnym a klasycznymi modelami interpretacji oraz sposoby projektowania własnych strategii badawczych opartych na relacyjności, intra-akcyjności i materialno-dyskursywnym charakterze zjawisk.
Seminarium będzie miało charakter interdyscyplinarny. Obok literaturoznawstwa wykorzystuje inspiracje płynące z filozofii, geohumanistyki, studiów nad antropocenem, nowego materializmu i humanistyki środowiskowej. Przedmiotem analiz będą teksty literackie, eseje oraz wybrane realizacje artystyczne podejmujące problematykę geologii, skał, minerałów, ziemi, katastrof i procesów planetarnych.
Celem zajęć jest wypracowanie przez uczestników własnych narzędzi metodologicznych oraz refleksja nad możliwościami wykorzystania geopoetyki i metodologii dyfrakcyjnej w projektach doktorskich. Seminarium służy rozwijaniu kompetencji w zakresie projektowania oryginalnych badań humanistycznych, łączących perspektywę literaturoznawczą z refleksją nad materialnością, planetarnością i głębokim czasem.
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Efekty uczenia się
Po ukończeniu seminarium doktorantka/doktorant:
• posiada pogłębioną wiedzę na temat współczesnych debat metodologicznych związanych z geopoetyką, zwrotem geologicznym, humanistyką środowiskową, nowym materializmem oraz teorią dyfrakcyjną;
• rozumie znaczenie kategorii głębokiego czasu, materialnych archiwów, relacyjności, intra-akcyjności i materialno-dyskursywnej sprawczości dla współczesnych badań humanistycznych;
• potrafi krytycznie porównywać różne modele interpretacji tekstów kultury, wskazując ich założenia metodologiczne oraz ograniczenia;
• potrafi samodzielnie wykorzystywać metodologię dyfrakcyjną oraz narzędzia geopoetyki do interpretacji tekstów literackich i innych zjawisk kultury;
• potrafi projektować własne strategie badawcze integrujące perspektywy literaturoznawcze, filozoficzne i środowiskowe oraz świadomie uzasadniać wybór metod badawczych;
• jest przygotowany_a do prowadzenia interdyscyplinarnych badań humanistycznych uwzględniających materialność, planetarność oraz perspektywę głębokiego czasu.
• potrafi twórczo rozwijać i adaptować współczesne metodologie humanistyczne do własnego projektu doktorskiego, formułując oryginalne pytania badawcze oraz krytycznie oceniając ich potencjał poznawczy.
Kryteria oceniania
napisanie krótkiego eseju
Literatura
• Alaimo, Stacy, Bodily Natures: Science, Environment, and the Material Self, Bloomington 2010.
• Barad, Karen, Meeting the Universe Halfway: Quantum Physics and the Entanglement of Matter and Meaning, Durham 2007.
• Barad, Karen, On Touching—The Inhuman That Therefore I Am, „differences” 23 (3), 2012, s. 206–223.
• Bennett, Jane, Vibrant Matter: A Political Ecology of Things, Durham 2010.
• Chakrabarty, Dipesh, The Climate of History in a Planetary Age, Chicago 2021.
• Cohen, Jeffrey Jerome (ed.), Stone: An Ecology of the Inhuman, Minneapolis 2015.
• Cohen, Jeffrey Jerome, Lowell Duckert (eds.), Elemental Ecocriticism: Thinking with Earth, Air, Water, and Fire, Minneapolis 2015.
• Fiedorczuk, Julia, Paweł Piszczatowski (eds.), Places That the Map Can’t Contain: Poetics in the Anthropocene, Göttingen 2023.
• Haraway, Donna J., Staying with the Trouble: Making Kin in the Chthulucene, Durham 2016.
• Ingold, Tim, The Life of Lines, London–New York 2015.
• Latour, Bruno, Facing Gaia: Eight Lectures on the New Climatic Regime, Cambridge 2017.
• Morton, Timothy, Hyperobjects: Philosophy and Ecology after the End of the World, Minneapolis 2013.
• Piszczatowski, Paweł, Chthonic Shards: Paul Celan’s Poetics of Earth, Göttingen 2026.
• Povinelli, Elizabeth A., Geontologies: A Requiem to Late Liberalism, Durham–London 2016.
• Yusoff, Kathryn, A Billion Black Anthropocenes or None, Minneapolis 2018.