Zoologia 1400-111ZOO
Treść wykładu jest corocznie modyfikowana stosownie do postępów wiedzy. Zaznajamia z założeniami i konsekwencjami darwinowskiej teorii ewolucji na gruncie metodologii dzisiejszej nauki. Omawia sposoby szacowania pokrewieństw drogą analizy różnorodności i metody odtwarzanie przebiegu ewolucji. Zwięźle przedstawia stan wiedzy o pochodzeniu, anatomii i biologii głównych grup dzisiejszych organizmów. Wskazuje na ewolucyjny sens zjawiska płci i jego wpływ na charakter różnorodności biologicznej. Przedstawia stosunek świata roślin do zwierząt. Dotyczy różnorodności i ewolucji głównych grup pierwotniaków, akcentując i dokumentując wtórność ich cudzożywności i polifiletyczność "zwierząt jednokomórkowych". Wskazuje na ukorzenienie zwierząt w królestwie grzybów. Omawia rolę cytoszkieletu i substancji międzykomórkowej w determinacji anatomii. Wykazuje rolę błony podstawnej i szkieletu hydraulicznego przy powstaniu tkankowców. Wskazuje na niezgodność danych filogenetyki molekularnej z tradycyjnymi wyobrażeniami o wczesnej ewolucji zwierząt. Omawia plany budowy i pokrewieństwa molekularne w obrębie tkankowców. Wykazuje wtórność planktonowej larwy i omawia ewolucję różnorodności anatomii mięczaków. Przedstawia problemy z wyjaśnieniem dróg ewolucji w obrębie zwierząt trochoforowych i płazińców. Proponuje funkcjonalne objaśnienia przyczyn złożonego przebiegu ich ewolucji molekularnej, biologicznej i morfologicznej. Wyjaśnia drogi ewolucji zwierząt liniejących, rozwój ich organów zmysłów i dróg przenoszenia sygnałów nerwowych. Objaśnia anatomiczne podstawy hydraulicznego rycia w osadzie i konsekwencje tego dla środowisk morskich. Dyskutuje molekularne, anatomiczne i paleontologiczne podstawy do określenia homologii odnóży głowowych między gromadami stawonogów. Przedstawia wiedzę o pochodzeniu i różnicowaniu głównych grup pajęczaków i skorupiaków. Dyskutuje genezę planu budowy owadów i wijów. Omawia rozbieżną ewolucję larw i imago owadów, różnorodność i ewolucję głównych ich grup. Sygnalizuje problem doboru krewniaczego i grupowego. Zwraca uwagę na uniwersalność sposobów regulacji rozwoju zwierząt; segmentalne geny homeotyczne i ich ewolucję. Dyskutuje powstanie planu budowy i wczesną ewolucję strunowców oraz problem wtórności anatomicznej półstrunowców i szkarłupni. Wyjaśnia hydrodynamiczne uwarunkowania ewolucji wodnych kręgowców. Dyskutuje rolę osmoregulacji w opanowaniu wód słodkich przez kręgowce. Pokazuje genezę płetw parzystych i pierwotność płuc w stosunku do pęcherza pławnego. Omawia pochodzenie, różnorodność anatomii i biologię głównych grup ryb. Dotyczy genezy kończyn i przemian szkieletu w środowisku lądowym; także dostosowanie doń narządów zmysłu. Przedstawia dane o ewolucji płazów i przystosowanie rozrodu gadów do lądowego środowiska. Przedstawia aerodynamiczne uwarunkowania ewolucyjnych początków ptaków. Wskazuje ślady gadziego pochodzenia w behawiorze i anatomii dzisiejszych ptaków. Omawia ewolucję gniazdowania i opieki nad potomstwem oraz przyczyny dymorfizmu płciowego. Wykazuje fizjologiczne swoistości ssaków; omawia pochodzenie włosów i mechanizm termoregulacji. Przedstawiając dane o ewolucji ucha środkowego czworonogów wiąże ją z wymianę uzębienia i zmianami w konstrukcji żuchwy. Dyskutuje ewolucję rozrodu stekowców i torbaczy oraz genezę łożyska. Przedstawia ewolucję ssaków drapieżnych, waleni i kopytnych. Omawia przystosowania do rozdrabniania pokarmu i jego przetwarzanie drogą fermentacji. Dyskutuje ewolucyjny związek poroża i rogów. Zajmuje się morfologiczną interpretacją treści drzew molekularnych ssaków. Przedstawia związki ewolucyjne gryzoni. Wskazuje na przekształcenia budowy uzębienia i czaszki naczelnych w związku z doskonaleniem stereoskopowego widzenia. Omawia przebieg ewolucji biologicznej człowieka. Ćwiczenia obejmują w układzie systematycznym zarówno organizmy jednokomórkowe jak i ewolucyjnie zaawansowane. Zajęcia odbywać się będą w grupach. Ćwiczenia będą tak zorganizowane, by w trakcie semestralnego kursu każdy ze studentów wykonał osobiście sekcję preparatu lub obserwacje przyżyciowe kilku zwierząt. Na ćwiczeniach przekazywana jest również wiedza przydatna każdemu studentowi dotycząca pracy z aparaturą badawczą, wyszukiwania i korzystania ze źródeł literaturowych oraz pisania publikacji językiem naukowym.
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2026Z: | W cyklu 2024Z: | W cyklu 2025Z: |
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia
Efekty kształcenia
Wiedza: absolwent zna i rozumie:
- budowę morfologiczną i anatomiczną organizmów oraz rozumie funkcjonowanie
organizmu jako całości (K_W05).
Uszczegółowienie: budowę morfologiczną i anatomiczną zwierząt, rozumie funkcjonowanie
organizmu zwierzęcego jako całości.
- zasady hierarchicznej organizacji życia, od cząsteczki po biosferę, i stosuje pojęcia
niezbędne dla ich zrozumienia i opisu (K_W06).
Uszczegółowienie: zasady hierarchicznej struktury królestwa zwierząt, od cząsteczek
budujących poszczególne organizmy po wpływ zwierząt na całą biosferę.
- różnorodność biologiczną i rozumie zjawiska i procesy przyrodnicze, które ją kształtują
(K_W09).
Uszczegółowienie: różnorodność królestwa zwierząt i procesy, które wpływają na
różnorodność gatunkową zwierząt.
- wzajemne pokrewieństwa wszystkich żywych organizmów. Zna metodologię pozwalającą
na ustalenie relacji pokrewieństwa między genami i organizmami (K_W10).
Uszczegółowienie: pokrewieństwa pomiędzy głównymi grupami systematycznymi zwierząt.
- dzieje życia na Ziemi oraz opisuje mechanizmy ewolucji z uwzględnieniem ich podstaw
molekularnych (K_W11).
Uszczegółowienie: historię ewolucji zwierząt na Ziemi.
- zasady BHP i zasady ergonomii, zapewniające bezpieczną pracę w laboratorium, w tym
pracę z wykorzystaniem substancji promieniotwórczych (K_W17).
Uszczegółowienie: zasady BHP i zasady ergonomii, zapewniające bezpieczną pracę w
laboratorium zoologicznym podczas przeprowadzania sekcji zwierząt, przygotowania i
obserwacji preparatów oraz pracy z urządzeniami optycznymi i komputerowymi.
- zasady ochrony praw autorskich (K_W18).
Uszczegółowienie: zasady ochrony praw autorskich podczas tworzenia własnych tekstów
naukowych, cytowania literatury oraz korzystania z AI.
Umiejętności: absolwent potrafi:
- czytać ze zrozumieniem naukowe i popularnonaukowe teksty biologiczne w języku
ojczystym i obcym oraz komunikować się w języku obcym na poziomie B2 (K_U02).
Uszczegółowienie: czytać ze zrozumieniem naukowe i popularnonaukowe teksty dotyczące
zoologii w języku ojczystym i w języku angielskim.
- pod nadzorem opiekuna opracować wybrany problem biologiczny na podstawie danych
literaturowych i wyników własnych badań, stosując poprawną dokumentację (K_U06).
Uszczegółowienie: opracować dane dotyczące dowolnego gatunku zwierzęcia na podstawie
fachowej literatury.
- przedstawić otrzymane wyniki w formie pracy pisemnej lub prezentacji multimedialnej z
wykorzystaniem zaawansowanych technik informacyjno-komunikacyjnych (K_U07).
Uszczegółowienie: przedstawić otrzymane wyniki w formie pracy pisemnej – opisu gatunku.
- uczyć się samodzielnie zagadnień wskazanych przez opiekuna (K_U09).
Uszczegółowienie: uczyć się samodzielnie zagadnień dotyczących zoologii, które są
sprawdzane na początku każdych zajęć.
Absolwent jest gotów do:
- poszerzania zainteresowania w obrębie nauk przyrodniczych (K_K01).
Uszczegółowienie: poszerzania zainteresowania w obrębie nauk przyrodniczych, które
umożliwiają pełniejsze zrozumienie ewolucji, budowy, fizjologii oraz ekologii zwierząt.
- pracy w zespole i jest otwarty na nowe idee (K_K07).
Uszczegółowienie: pracy w zespole podczas rozwiązywania (przy pomocy opiekuna)
problemów technicznych, analitycznych oraz naukowych w dziedzinie zoologii.
- krytycznej analizy informacji pojawiających się w środkach masowego przekazu i w
literaturze fachowej (K_K08).
Uszczegółowienie: krytycznej analizy informacji pojawiających się w artykułach (i innych
źródłach informacji) obecnych w Internecie, tekstach popularnonaukowych, a nawet w
literaturze fachowej z zakresu zoologii.
Kryteria oceniania
Ćwiczenia są zaliczane jeśli student
1) uczestniczył w co najmniej 85 procentach zajęć;
2) pracował na zajęciach w sposób pozwalający pozytywnie ocenić wiedzę, umiejętności i kompetencje społeczne, jakie w toku zajęć uzyskał (opisane w sylabusie jako przedmiotowe efekty kształcenia);
3) prawidłowo przygotował opis gatunku (do czego student wykorzystuje dostępne źródła literaturowe, które samodzielnie wyszukuje w bibliotekach i internetowych bazach danych);
4) otrzymał przynajmniej 50% punktów z kolokwium pisemnego.
Ocena końcowa z ćwiczeń to średnia z ocen z kolokwium pisemnego oraz samodzielnego opisu gatunku.
Warunkiem dopuszczającym do egzaminu jest zaliczenie ćwiczeń.
Egzamin ma charakter pisemny, polegający na odpowiedzi na 20 problemowych pytań; ich treść jest jednoznacznie określona na wykładach.
Literatura
Prezentacje i skrypty do ćwiczeń udostępnione w Internecie na stronie Zakładu Paleobiologii i Ewolucji oraz dowolne podręczniki zoologii (podręczniki polecane: wszystkie tomy „Zoologia” pod redakcją Czesława Błaszaka oraz „Zoologia - różnorodność i pokrewieństwa zwierząt” autorstwa Jerzego Dzika).
Więcej informacji
Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: