Chemia medyczna 1100-CM
Wykład ma za zadanie zapoznać studentów z molekularnymi podstawami działania leków, metodologią projektowania nowych substancji biologicznie czynnych oraz procesami decydującymi o losach leku w organizmie. Zajęcia integrują wiedzę z pogranicza chemii organicznej, biochemii, biofizyki molekularnej oraz farmakologii.
Zakres tematyczny wykładu obejmuje cztery główne bloki zagadnień:
1. Proces odkrywania i rozwoju leku: etapy wprowadzania leku na rynek (od wyboru choroby, identyfikacji i walidacji celu molekularnego, przez badania przedkliniczne i kliniczne faz I–IV, po podstawy ochrony patentowej), metody poszukiwania związków wiodących (produkty naturalne, wysokoprzepustowe badania przesiewowe HTS, projektowanie fragmentowe FBDD oraz wspomagane komputerowo CADD), a także strategie optymalizacji związku wiodącego (zależności struktura–aktywność SAR, bioizosteria).
2. Farmakokinetyka (ADME): procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu (reakcje I i II fazy, rola cytochromu P450) oraz wydalania leków, reguły biodostępności doustnej, a także koncepcja i zastosowanie proleków (prodrugs).
3. Molekularne cele działania leków: mechanizmy oddziaływania małocząsteczkowych ligandów z substancjami budulcowymi i lipidami błon komórkowych, enzymami (inhibicja odwracalna i nieodwracalna, inhibitory stanu przejściowego oraz inhibitory samobójcze), receptorami (receptory sprzężone z kanałami jonowymi, GPCR, związane z kinazami i jądrowe; agonizm i antagonizm) oraz kwasami nukleinowymi (czynniki interkalujące, alkilujące, sieciujące i tnące DNA/RNA).
4. Przegląd wybranych grup farmakoterapeutycznych (studia przypadków): molekularne podstawy selektywnej toksyczności i mechanizmy powstawania lekooporności omówione na przykładzie czynników antybakteryjnych (m.in. antybiotyki $\beta$-laktamowe, sulfonamidy, fluorochinolony), przeciwnowotworowych (klasyczna chemioterapia cytotoksyczna oraz terapie celowane, np. inhibitory kinaz i koniugaty lek–przeciwciało) oraz przeciwwirusowych (terapie anty-HIV, inhibitory neuraminidazy, analogi nukleozydów, leki przeciwko koronawirusom).
Szacunkowy nakład pracy studenta:
Całkowita liczba godzin niezbędna do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się wynosi ok. 80 godzin, na co składają się:
- udział w wykładach (godziny zorganizowane): 30 godz.,
- samodzielna lektura literatury oraz opracowanie materiału z wykładów: 35 godz.,
- przygotowanie do egzaminu/zaliczenia końcowego oraz udział w zaliczeniu: 15 godz.
Koordynatorzy przedmiotu
Założenia (opisowo)
Efekty uczenia się
Po ukończeniu przedmiotu student:
W zakresie wiedzy:
- zna i wyjaśnia molekularne mechanizmy oddziaływania leków z głównymi klasami celów biologicznych: enzymami, receptorami, kwasami nukleinowymi oraz białkami strukturalnymi i lipidami błonowymi
- opisuje kolejne etapy procesu odkrywania i rozwoju nowego leku – od identyfikacji i walidacji celu molekularnego, przez poszukiwanie i optymalizację związku wiodącego, aż po badania przedkliniczne, kliniczne oraz podstawy ochrony patentowej
- charakteryzuje procesy farmakokinetyczne (ADME), objaśnia wpływ właściwości fizykochemicznych cząsteczki na biodostępność leku oraz omawia biochemiczne mechanizmy metabolizmu I i II fazy i koncepcję proleków;
- wyjaśnia mechanizmy działania oraz podstawy selektywnej toksyczności najważniejszych grup leków przeciwbakteryjnych, przeciwnowotworowych i przeciwwirusowych, a także wskazuje główne przyczyny i mechanizmy powstawania lekooporności.
W zakresie umiejętności:
- analizuje zależności struktura–aktywność (SAR) dla serii analogów chemicznych oraz przewiduje wpływ modyfikacji grup funkcyjnych na powinowactwo do celu molekularnego i właściwości farmakokinetyczne;
- wyszukuje, selekcjonuje i krytycznie interpretuje informacje naukowe dotyczące mechanizmów działania leków i projektowania substancji bioaktywnych w anglojęzycznej literaturze fachowej oraz bazach danych.
W zakresie kompetencji społecznych:
- krytycznie ocenia doniesienia naukowe i medialne na temat nowych terapii i leków w oparciu o zweryfikowane źródła, przeciwdziała dezinformacji oraz systematycznie aktualizuje swoją wiedzę w dynamicznie rozwijającej się dziedzinie nauk biomedycznych;
- dostrzega i ocenia społeczne, etyczne oraz ekonomiczne uwarunkowania wprowadzania nowych leków na rynek, wykazując odpowiedzialność za praktyczne wykorzystywanie zdobytej wiedzy.
Kryteria oceniania
Przewidziane są dwa kolokwia pisemne w trakcie semestru. Warunkiem uzyskania oceny pozytywnej z przedmiotu jest zdobycie co najmniej 50% maksymalnej liczby punktów możliwych do uzyskania w obu kolokwiach lub na egzaminie pisemnym w sesji egzaminacyjnej.
W przypadku uzyskania oceny niedostatecznej lub nieusprawiedliwionej nieobecności w pierwszym terminie, studentowi przysługuje prawo do przystąpienia do egzaminu poprawkowego w sesji poprawkowej. Egzamin poprawkowy odbywa się w formie ustnej według identycznych kryteriów merytorycznych jak egzamin w terminie pierwszym.
Kolokwia oraz egzamin pisemny trwają 90 minut i składają się z pytań otwartych: zadania analityczne wymagające m.in. wyjaśnienia ogólnego mechanizmu działania konkretnego leku na poziomie molekularnym lub zaproponowania modyfikacji strukturalnej optymalizującej farmakokinetykę, pytania sprawdzające znajomość podstawowych pojęć, procedur projektowania i wdrażania leków, rodzajów oddziaływań cząsteczkowych i ich względnej energii, itp.
Skala ocen:
0-49% - ocena 2
50-59% - ocena 3
60-69% ocena 3.5
70-79% - ocena 4
80-89% - ocena 4.5
90-94% - ocena 5
95-100% - ocena 5!
Praktyki zawodowe
Brak
Literatura
Literatura podstawowa:
1. Graham L. Patrick, An Introduction to Medicinal Chemistry, 6th Edition (lub 7th Edition), Oxford University Press, Oxford 2017 (lub 2023).
Literatura uzupełniająca:
1. Gareth Thomas, Medicinal Chemistry: An Introduction, 2nd Edition, John Wiley & Sons, Chichester 2007.
2. Camille Georges Wermuth, David Aldous, Pierre Raboisson, Didier Rognan (red.), The Practice of Medicinal Chemistry, 4th Edition, Academic Press, 2015.
3. Alfred Zejc, Maria Gorczyca (red.), Chemia leków, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009.
Więcej informacji
Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami: