Zielona transformacja a praca: opieka, klimat, bezpieczeństwo, relacje 0303-AZR-PZD-ZT-OG

Celem konwersatorium jest przemyślenie na nowo relacji między środowiskiem, pracą i sprawiedliwością społeczną. Wychodząc od założenia, że zmiany klimatyczne nie tylko transformują miejsca pracy, ale i samą kategorię „pracy”, uczestniczki i uczestnicy będą analizować, jak zielenienie wpływa na sens, organizację i wartość pracy, zwłaszcza w sektorach opieki, usług i wspólnego bezpieczeństwa. Zajęcia mają charakter interdyscyplinarny, łączący elementy teorii pracy, polityki klimatycznej i krytycznej analizy instytucji pracy. Szczególny nacisk położony zostanie na kwestie troski, bezpieczeństwa, sprawiedliwości oraz wyobraźni instytucjonalnej w kontekście planetarnego kryzysu.
Szczegółowej analizie poddane zostaną również obowiązujące ramy normatywne oraz potencjalne kierunki ich reinterpretacji w świetle aksjologii zrównoważonego rozwoju. Zajęcia pozwolą na identyfikację deficytów prawnych w zakresie ochrony pracy i bezpieczeństwa pracowników w kontekście transformacji klimatycznej, w tym w odniesieniu do prawa pracy, prawa socjalnego i prawa konstytucyjnego. Uwzględniona zostanie problematyka systemowej spójności regulacyjnej na styku polityki klimatycznej, prawa rynku pracy i instrumentów sprzyjających sprawiedliwej transformacji. W toku zajęć podjęta zostanie również refleksja nad granicami oraz zakresem kompetencji instytucji reprezentatywnych w warunkach radykalnych zmian społecznych.
1) Reimaginacja pracy w dobie klimatu
Cel: przewietrzyć pojęcie „pracy” w kontekście kryzysu klimatycznego co zmienia się w sensie, organizacji i wartości pracy.
Kluczowe pytania:
• Co dziś uznajemy za „pracę” (w tym opieka, praca emocjonalna) i jak „zielenienie” przesuwa granice?
• Jak łączyć sprawiedliwość klimatyczną ze sprawiedliwością pracy?
• Gdzie pojawiają się największe napięcia normatywne i instytucjonalne?
Aktywność: mapa pojęciowa „stara praca → nowa praca”
2) Upadek przemysłu, wzrost usług?
Cel: zrozumieć przesunięcia sektorowe a ich skutki dla zatrudnienia, reprezentacji i negocjacji.
Kluczowe pytania:
• Jakie usługi „rosną” w zielonej transformacji (i czy faktycznie „zastępują” przemysł)?
• Co to oznacza dla relacji przemysłowych i reprezentacji pracowniczej (zwłaszcza w usługach)?
• Jak wygląda to z perspektywy peryferyjnych regionów/CEE?
Aktywność: mini-debata i „mapa przepływów” (schemat bez liczb)
3) Zielona opieka i relacje przemysłowe
Cel: zobaczyć opiekę jako „zieloną infrastrukturę” i przełożyć to na standardy pracy.
Kluczowe pytania:
• Jak zielenienie wpływa na pracę opiekuńczą (zdrowie, pomoc społeczna, usługi komunalne)?
• Jak wbudować opiekę w politykę klimatyczną i budżety (instrumenty, priorytety)?
• Jakie narzędzia układowe/zbiorowe mogą poprawić jakość pracy w tych sektorach?
Aktywność: studium przypadku: „zielony” standard pracy (sprzątanie/opieka) – szkic 10-punktowego minimum zakładowego.

4) Bezpieczeństwo pracy a niepewność klimatyczna
Cel: zidentyfikować ryzyka klimatyczne w pracy i zaprojektować odpowiedzi instytucjonalne.
Kluczowe pytania:
• Jak klimat zmienia BHP (upały, dym, powodzie) i prawo do odmowy pracy niebezpiecznej?
• Kto ponosi koszty adaptacji: pracownik, pracodawca, państwo?
• Jaką rolę mają partnerzy społeczni w prewencji i reagowaniu?
Aktywność: „checklista” zakładowa bezpieczeństwa klimatycznego (10 punktów) + szybki szkic procedury.
5) Od przystosowania do wyobraźni: alternatywne wizje pracy
Cel: Jak zaprojektować instytucję/praktykę łączącą klimat, opiekę i bezpieczeństwo.
Kluczowe pytania:
• Jakie są granice przerzucania kosztów adaptacji na pracowników?
• Jak mogłaby działać instytucja X (np. miejski bank czasu opieki i klimatu, rada sprawiedliwej transformacji zakładu)?
• Co jest warunkiem wykonalności (zasoby, interesariusze, mierniki)?
Aktywność: warsztat idei – szkic instytucji
6) Prezentacje i dyskusja
7) Prezentacje i dyskusja

Arabadjieva, K. i Tomassetti, P. (2024) Towards Workers’ Environmental Rights: An Analysis of EU Labour and Environmental Law. Brussels: ETUI.
Brzóstowicz Klajn, M. i Skonieczny, K. (red.) (2022) Utopie. Słowo, które zmienia świat. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Bueno, N., ter Haar, B. i Zekić, N. (red.) (2024) Labour Law Utopias: Post Growth and Post Productive Work Approaches. Oxford: Oxford University Press.
Budziszewska, Z., Charkiewicz, E., Czajka, J., Fiedorczuk, J. i in. (2021) Klimatyczne ABC. Warszawa: WNPiSM UW.
Fraser, N. (2022) Cannibal Capitalism: How Our System Is Devouring Democracy, Care, and the Planet. London: Verso.
Przykładowe podcasty do wykorzystania:
https://soundcloud.com/oecdtopclasspodcast/what-skills-are-needed-for-the-ai-and-green-jobs-era?utm_source
https://voices.ilo.org/podcast/just-transitions-and-the-world-of-work---how-can-governments-lead-the-way?utm
https://www.bruegel.org/podcast/industrial-strategies-europes-green-transition?utm
https://sloanreview.mit.edu/audio/feed-drop-how-ai-will-change-your-job-with-mits-david-autor/?utm
https://www.lse.ac.uk/events/automation-management-and-the-future-of-work?utm