Institutions, processes, systems: macrosociology 3500-IPS
The course will be dedicated to a widely understood area of institutions, social structures and processes of change. We will present the theory of institutions along with examples of functioning of certain public domains. The main theoretical approach will be the new institutionalism.
The course begins with presentation of the roots of the institutional paradigm in social sciences and some of the contemporary approaches. We will elaborate the mechanisms of institutional change and institutionalization. A thorough analysis will be devoted to public goods management and free-riding.
A significant part of the course will be devoted to the theory of state and its contemporary change in context of Europeanisation and globalization. We will analyze the manifestations of power of the contemporary state and the condition and future of the welfare state. A separate presentation will deal with the issues of the rule of law – the classic and the new institutional approaches, the citizenship and civil society. We will also analyze the rapid social changes such as revolutions. The course concludes with the topic of globalization.
Type of course
Mode
Course coordinators
Assessment criteria
Written exam at the end of semester
Bibliography
Wprowadzenie do problematyki instytucjonalizmu w socjologii
Instytucjonalizm w naukach społecznych
Thorstein Veblen, Teoria klasy próżniaczej, tłum. Janina i Krzysztof Zagórscy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971; rozdz. VIII Zwolnienie od pracy produkcyjnej a konserwatyzm, s. 169 – 188.
Karl Polanyi, Wielka transformacja. Polityczne i ekonomiczne źródła naszych czasów, tłum. Maria Zawadzka, Warszawa 2010: Wydawnictwo Naukowe PWN, część II, rozdz. I. Szatański młyn, s. 41 – 68.
Nowy instytucjonalizm (NI) w naukach społecznych i jego zróżnicowanie
Francis Fukuyama (2000) Wielki wstrząs. Natura ludzka a odbudowa porządku społecznego, tłum. Hanna Komorowska i Krzysztof Dorosz. Warszawa: Politeja; rozdz. Skąd pochodzą normy.
J. G. March, J.P. Olsen, Instytucje. Organizacyjne podstawy polityki, rozdz.1, s. 9-36, Warszawa 2005 (ten sam fragment jest także w antologii WTS, s. 565-582).
E: Rafałowski, Wojciech. 2017. Opisywanie i wyjaśnianie systemu partyjnego. Metody pomiaru. Warszawa: Aspra-JR, rozdz. 1.4. Podstawowe pojęcia perspektywy neoinstytucjonalnej s. 21-28.
Zmienność instytucjonalna; zagadnienie izomorfizmu instytucjonalnego
Claus Offe, Projektowanie instytucji w krajach Europy Wschodniej w okresie przemian w: J. Hausner (red.). „Narodziny demokratycznych instytucji. Studia nad systemem reprezentacji interesów” Tom 3; Kraków, Fundacja "Polska Praca", 1995.
Di Maggio, P., W. Powell (2006) „Nowe spojrzenie na ‘żelazną klatkę’: Instytucjonalny izomorfizm i racjonalność zbiorowa w polach organizacyjnych”, w: Współczesne teorie socjologiczne, A. Jasińska-Kania, L. Nijakowski, J. Szacki, M. Ziółkowski (red.), t. 1, s. 600 - 612. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Radykalna zmiana społeczna; transformacja gospodarcza w Polsce i jej długofalowe skutki dla ładu politycznego.
E: Edmund Wnuk – Lipiński, Socjologia życia publicznego, rozdz. 1. Teorie radykalnej zmiany społecznej, rewolucje demokratyczne, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2005, s. 19 – 52.
E. A. Dudek, Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989-2001, Wydawnictwo Arkana, Kraków 2002, rozdz. I, s. 11-42; rozdz. III, s. 62-114.
Typy dóbr i typy porządku społecznego opartego na różnych mechanizmach integracji i koordynacji
Vincent Ostrom, Elinor Ostrom (1994) „Administrowanie dobrami i usługami publicznymi”, w: Vincent Ostrom, Federalizm amerykański. Tworzenie społeczeństwa samorządnego. Tłum. Justyna Kubicka-Daab, Małgorzata Korzycka-Iwanow, s. 159 – 180. Warszawa–Olsztyn: Polskie Towarzystwo Psychologiczne – Pracownia Wydawnicza, 1994.
E: Mancur Olson, Dobra publiczne i problem ,,pasażera na gapę”, w: Współczesne teorie socjologiczne, A. Jasińska-Kania, L. Nijakowski, J. Szacki, M. Ziółkowski (red.), t. 1, s. 138 - 145. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Kapitał społeczny, zaufanie, reputacja
Robert D. Putnam, Samotna gra w kręgle. Upadek i odrodzenie wspólnot lokalnych w Stanach Zjednoczonych; tłum. Przemysław Sadura i Sebastian Szymański. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2008; rozdz. 1 Rozmyślania o zmianie społecznej w Ameryce, s. 27 – 49; rozdz. 24 Ku programowi „kapitalistów społecznych”, s. 653 – 674.
Jacek Raciborski, Obywatelstwo w perspektywie socjologicznej, Warszawa 2011: Wydawnictwo Naukowe PWN, frag. Dwie postaci społeczeństwa obywatelskiego (s. 38-44); i E. Ibidem, rozdz. 3. Obywatel jako wyborca (s.119 -156).
E: M. Walzer, Spór o społeczeństwo obywatelskie, w J. Szacki (red), Ani książę ani kupiec, Kraków- SiW Znak, 84-105.
Państwo, państwo narodowe i jego kryzys
J. Habermas, Uwzględniając Innego, PWN, Warszawa 2009, rozdz. Europejskie państwo narodowe – o przeszłości i przyszłości suwerenności i obywatelstwa, s. 113-133.
Państwo – spór o siłę państwa.
Jacek Raciborski, Obywatelstwo w perspektywie socjologicznej, Warszawa 2011: Wydawnictwo Naukowe PWN, rozdz.7. Państwo i lud: relacje stare i nowe, s. 251 – 280 (dostępna również online w BUW w kolekcji ibuk.pl).
Helmut Willke, Tragedia państwa. Prolegomena do teorii państwa i policentrycznego społeczeństwa w Zarządzanie Publiczne nr 1/2007 (dostępna online przez BUW w kolekcji czasopism CEEOL).
Państwo prawa – ujęcie klasyczne i współczesne
Stephen Holmes, Rodowody koncepcji rządów prawa, w: J. Maravall, A. Przeworski (red), Demokracja i rządy prawa, Warszawa: WN Scholar, s. 27-65.
Czy kryzys instytucji welfare state
Zygmunt Bauman, ,,Powstanie i upadek państwa opiekuńczego. Pomiędzy wykluczeniem i integracją”, w: Z. Bauman ., Praca, konsumpcjonizm i nowi ubodzy, przekl. Stanisław Obirek, Kraków 2006: WAM, s. 87-116.
Przemysław Sadura i Sławomir Sierakowski, „Koniec hegemonii 500 Plus” Warszawa 2021. Raport dostępny w PDF na stronie Fundacji Pole Dialogu
E: Gosta Esping-Andersen, Trzy światy kapitalistycznego państwa dobrobytu, Warszawa 2010: Difin, rozdz. 1. Trzy ekonomie państwa opiekuńczego, s. 23-55.
Rewolucje społeczne i ich instytucjonalizacja
Ch. Tilly, Rewolucje europejskie 1492-1992, rozdz. 1 Konflikt, przewrót i rewolucja, s. 11-34 i rozdz. 7 Rewolucje wczoraj, dziś i jutro, s. 299-315.
E: P. Sztompka, Socjologia zmian społecznych, rozdz. Gwałtowne zmiany porządku politycznego – teorie rewolucji, Kraków: Znak, s. 279-296.
Ruchy społeczne i ich instytucjonalizacja
C. Offe Nowe ruchy społeczne: przekraczanie polityki instytucjonalnej w: J. Szczupaczyński (red.) Władza i społeczeństwo 1, Scholar, Warszawa 1995, s. 226-233
R. Collins, Ruchy społeczne jako obiekt uwagi emocjonalnej, w: K. Gorlach, P. Mooney (red), Dynamika życia społecznego, Scholar, Warszawa 2008, s. 247 -261.
Unia Europejska – proces instytucjonalizacji nowego, ponadnarodowego ładu politycznego.
Ulrich Beck, Europa kosmopolityczna, tłum. Aleksander Ochocki, Warszawa 2009: Wydawnictwo Naukowe Scholar, rozdz. 2.5. Cechy Imperium Europejskiego s. 117 – 131.
System światowy i globalizacja.
Edward Haliżak, Ład międzynarodowy, w: Encyklopedia Stosunków Międzynarodowych, Warszawa 2023: WN Scholar, s. 610 – 639.
Additional information
Additional information (registration calendar, class conductors, localization and schedules of classes), might be available in the USOSweb system: