Anti-Gender Politics 3000-PIS-K-IP-PA
Kwestie dotyczące płci i seksualności czyli gender stały się we współczesnym świecie jednym z głównych tematów publicznych debat. Przedstawiciele instytucji religijnych i prawicowi politycy mówią dziś o „ideologii gender”, „gender jako kolonizacji” oraz ostrzegają, że gender to „śmiertelne zagrożenie dla cywilizacji życia i miłości.” Pojęcie to stało się synonimem zjawisk postrzeganych przez konserwatystów jako niemoralne, jak aborcja czy związki jednopłciowe, które w prawicowych narracjach są opisywane jako skutek manipulacji liberalnych i lewicowych elit, a nie efekt oddolnej społecznej zmiany. Coraz częściej główne różnice między partiami prawicowymi a liberalnymi i lewicowymi dotyczą właśnie aborcji czy praw osób transpłciowych, a nie poglądów na gospodarkę czy ochronę zdrowia. Co więcej, krytyka pojęcia gender pojawia się nie tylko w środowiskach konserwatywnych, ale też w ruchu kobiecym, gdzie dyskusje dotyczące relacji między płcią biologiczną i społeczno-kulturową doprowadziły w ostatnich latach do rozłamów i konfliktów.
W ramach seminarium omówimy czynniki stojące za „wojną z gender”, wskażemy jacy aktorzy przyczynili się do rozkwitu kampanii anty-genderowych i jakie przejawy i skutki tych kampanii w różnych kontekstach kulturowych i geograficznych. Zapoznamy się z genezą współczesnych konfliktów wokół płci i seksualności, w tym m.in. z historią wojen kulturowych w Stanach Zjednoczonych w latach 80. XX wieku, oraz rolą Watykanu w mobilizowaniu sprzeciwu wobec polityk równości płci. Następnie przejdziemy do omówienia skutków polityk antygenderowych w kontekście rosnącego prawicowego populizmu, religijnego fundamentalizmu i kryzysu demokracji. Podczas kolejnych spotkań zajmiemy się takimi zagadnieniami jak mizoginia w Internecie i rozwój subkultur maskulinistycznych, upolitycznienie tożsamości (trans)płciowej oraz znaczenie klasy i rasy w dyskursie anty-genderowym. Omówimy także spory wokół gender wewnątrz ruchów feministycznych oraz feministyczne strategii oporu.
Kurs analizuje polityki antygenderowe wykorzystując interdyscyplinarne i intersekcjonalne podejście, które łączy perspektywę socjologiczną i kulturoznawczą, łącząc analizę płci, rasy i etniczności, klasy oraz innych wymiarów dyskryminacji. Zbadamy zarówno ekonomiczno-społeczne, jak i kulturowe aspekty polityk antygenderowych, biorąc pod uwagę także zmiany w obszarze polityki, demografii i nowych technologii. Lista lektur obejmuje teksty naukowe (m.in. Weroniki Grzebalskiej, Ewy Majewskiej, Romana Kuhara, Davida Paternotte i innych) a także teksty i materiały medialne (np. film Manosfera dostępny na platformie Netflix) i podcasty (Things fell apart Jona Ronsona w BBC4 BBC Radio 4 - Things Fell Apart). W ramach seminarium przewidziane są też co najmniej dwa spotkania z osobami, które badają zjawisko polityk antygenderowych i/lub angażują się jako osoby aktywistyczne na rzecz praw kobiet i mniejszości.
Seminaria dotyczyć będą następujących zagadnień:
1. Gender – czym jest w gender studies, czym się stał „gender” we współczesnej narracji prawicowej.
2. Historyczne źródła polityki antygenderowej – rola Watykanu, wojny kulturowe lat 80tych w USA (paniki moralne, nowa prawica), antyaborcyjne kampanie polskiego kleru
3. Intersekcjonalna analiza polityk antygenderowych – płeć i klasa (kryzys opieki, nowe formy męskości, neoliberalizm)
4. Intersekcjonalna analiza polityk antygenderowych 2 – płeć i rasa/etniczność (sprzeciw wobec migracji, teoria zastąpienia, rasizm)
5. Polityki antygenderowe a populizm, illiberalizm i faszyzm
6. Spór o gender i prawa osób trans wewnątrz ruchów feministycznych
7. Opór wobec polityk antygenderowych (jak udało się doprowadzić do likwidacji „stref wolnych od LGBT”, mobilizacje feministyczne)
Course coordinators
Type of course
Mode
Prerequisites (description)
Learning outcomes
Po ukończeniu kursu student/ka:
WIEDZA:
- zna i rozumie historię wojen kulturowych i konfliktów wokół pojęcia gender,
- zna i rozumie kluczowe koncepcje używane we współczesnych debatach na temat płci i seksualności (np. paniki moralne, fundamentalizm religijny, manosfera);
- rozumie kontekst kulturowy i historyczny, w którym te debaty się pojawiły.
UMIEJĘTNOŚCI
- potrafi krytycznie analizować debaty publiczne na tematy budzące społeczną polaryzację;
- potrafi zlokalizować najważniejsze obszary rozbieżności między stanowiskami politycznymi w niektórych kluczowych debatach publicznych;
- potrafi formułować genezę różnych stanowisk w wojnach kulturowych.
KOMPETENCJE:
- jest otwarty/a na sprzeczne opinie dotyczące wpływu polityk antygenderowych na współczesne społeczeństwo i politykę;
- potrafi angażować się w debatę;
- potrafi formułować i bronić swojej opinii z poszanowaniem innych poglądów.
Assessment criteria
Podstawowym warunkiem zaliczenia
semestru jest uczestniczenie w zajęciach. Nieobecności należy
usprawiedliwiać u prowadzącej/prowadzącego zajęcia. Osoba
studiująca ma prawo do dwóch usprawiedliwionych lub
nieusprawiedliwionych nieobecności w semestrze. Osoba
mająca od trzech do pięciu nieobecności w semestrze musi
nadrobić je w sposób określony przez osobę prowadzącą
zajęcia. Nieobecności (nawet usprawiedliwione!) na więcej niż
pięciu zajęciach skutkują niedopuszczeniem do zaliczenia zajęć
– jedynie osoby z przyznaną Indywidualną Organizacją Studiów
mogą mieć zwiększony limit nieobecności.
Metody i kryteria oceny:
1. aktywność podczas zajęć – 20%
2. projekt grupowy i prezentacja (15-20 min) wykonane w grupach 2-3 osobowych – 80%. Projekty powinny dotyczyć tematów poruszanych na zajęciach, ale nie chodzi o referowanie tekstów teoretycznych, ale przedstawienie wybranych zagadnień na podstawie mini-studium przypadku, np. a) analiza tekstów kultury (książek, seriali, filmów), które poruszają tematy poruszane na zajęciach; b) analiza debaty publicznej w danym kraju wywołanej politykami anty-genderowymi (np. wokół projektów zmiany prawa), c) analiza zmian społeczno-kulturowych wywołanych kampaniami anty-genderowymi lub analiza strategii oporu wobec tych kampanii w konkretnym kontekście. W zależności od liczebności grupy prezentacje mogą być robione w 2-3 osoby, z zaznaczeniem wkładu poszczególnych osób. Projekty mogą mieć charakter multimedialny (video, podcast). Można (a nawet trzeba konsultować tematy projektów mailowo). Prezentacje przewidziane są podczas 3 ostatnich zajęć.
Practical placement
Nie dotyczy
Bibliography
Case, M. A. (2019). Trans Formations in the Vatican’s War on “Gender Ideology”. Signs: Journal of Women in Culture and Society, 44(3), 639–664. https://doi.org/10.1086/701498
Darakchi, S. (2019). “The Western Feminists Want to Make Us Gay”: Nationalism, Heteronormativity, and Violence Against Women in Bulgaria in Times of “Anti-gender Campaigns”. Sexuality & Culture, 23(4), 1208–1229. https://doi.org/10.1007/s12119-019-09611-9
Datta, N. (2021). Tip of the Iceberg: Religious Extremist Funders against Human Rights for Sexuality and Reproductive Health in Europe 2009—2018. the European Parliamentary Forum on Population & Development. https://www.epfweb.org/sites/default/files/2021-08/Tip%20of%20the%20Iceberg%20August%202021%20Final.pdf
Desperak, I. (2016, December 12). Postprawdy, alt-prawica, Polska i gender. KrytykaPolityczna.pl. https://krytykapolityczna.pl/kultura/czytaj-dalej/postprawdy-alt-prawica-polska-i-gender/
Fraser, Nancy. 2009. “Feminism, Capitalism and the Cunning of History.” New Left Review 56 (April). https://newleftreview.org/issues/II56/articles/nancy-fraser-feminism-capitalism-and-the-cunning-of-history.
Gawron, K., Pająk, P., & Preneta, P. (n.d.). Atlas nienawiści (Atlas of Hate). Retrieved 20 March 2020, from https://atlasnienawisci.pl/
Graff, Agnieszka, and Elżbieta Korolczuk. 2021. Anti-Gender Politics in the Populist Moment. Routledge: New York, NY.
Graff, A., & Korolczuk, E. (2022, August 2). The Culture War and the Actual War. Democracy Seminar. https://democracyseminar.newschool.org/essays/the-culture-war-and-the-actual-war%ef%bf%bc/
Grzebalska, W., Kováts, E., & Pető, A. (2017). Gender as symbolic glue: How ‘gender’ became an umbrella term for the rejection of the (neo)liberal order. Political Critique. http://politicalcritique.org/long-read/2017/gender-as-symbolic-glue-how-gender-became-an-umbrella-term-for-the-rejection-of-the-neoliberal-order/
Hartman, Andrew. 2019. A War for the Soul of America: A History of the Culture Wars. University of Chicago Press: Chicago.
Janion, Ludmiła. 2026. „Bestia w lekarskim kitlu”. John Money w polskim dyskursie anty-genderowym, w: Ideologia, której nie było, Witkowki i Puchała red. 97-138.
Kuhar, R., & Paternotte, D. (red.). (2017). Anti-gender campaigns in Europe: Mobilizing against equality. Rowman & Littlefield International, Ltd.
Korolczuk, Elżbieta & Verloo, Mieke (2026). Report on anti-gender mobilizations’ interventions in knowledge production. CCINDLE Horizon Project. D2.5-Report-on-anti-gender-mobilizations.pdf
Majewska, Ewa. 2026. „Anty-gender” a faszyzm. Feministyczna analityka współczesnego stanu wyjątkowego, w: Ideologia której nie było, Witkowski P. i D. Puchała (red.), 55-96.
Marx Ferree, Myra. 2020. “The Crisis of Masculinity for Gendered Democracies: Before, During, and After Trump.” Sociological Forum 35 (S1): 898–917. https://doi.org/10.1111/socf.12599.
Meyerhoefer, C. D., Xue, B., & Poznańska, A. (2025). Implications of the decline in LGBT rights for population mental health: Evidence from Polish “LGBT-free zones”. Journal of Health Economics. https://doi.org/10.1016/j.jhealeco.2025.102973
Norris, Pippa, and Ronald Inglehart. 2019. Cultural Backlash and the Rise of Populism: Trump, Brexit, and Authoritarian Populism. Cambridge University Press.
Stern, Alexandra Minna. 2019. Proud Boys and the White Ethnostate: How the Alt-Right Is Warping the American Imagination. Beacon Press.