Historia alternatywna w badaniach politologa 2102-FA-HAAP

W ontologii świata polityki spotykają się struktury społeczne i zhumanizowana przyroda oraz podmiotowość, ludzka kreatywność (wiedza praktyczna, systemy wartości, nastawienia często zdogmatyzowane i nieadekwatne). Dzieje polityczne zatem nie mają ani woluntarystycznego, ani fatalistycznego charakteru. Dlatego próba formułowania uogólnień na temat procesu historycznego i jego mechanizmów wymaga odwołania się do historii alternatywnej. Dzieje bowiem to nie tylko ciąg zdarzeń będących realizacjami jakichś alternatyw rozwojowych, lecz również owe alternatywy. Zastanawianie się nad nimi i ukazywanie ich należy do konstruowania obrazu przeszłej rzeczywistości, jest istotnym wzbogaceniem tego obrazu. Historia alternatywna to procedura badawcza, w której główną rolę odgrywają wnioskowania kontrfaktyczne: co by było, gdyby… Sprowadza się ona do ukazywania alternatyw działania czy możliwych wyborów, a następnie wskazywania na to, dlaczego ta a nie inna alternatywa możliwa do wyboru została zrealizowana. Alternatywne możliwości muszą pozostawać w obrębie światów możliwych (posiadać ewidencję źródłową), respektować zastaną sytuację w zakresie uwarunkowań przyrodniczych, struktur społecznych i świadomości społecznej. W trakcie zajęć omawiane są zarówno teoretyczne podstawy takich analiz ( różne modele dynamiki społecznej), jak i historyczne przykłady (dyskusja nad wyjątkowością rozwoju Europy, genezą kapitalizmu i systemu światowego, upadkiem Wschodu, Pax Germanica, alternatywa współdziałania z III Rzeszą w 1939 roku, szanse Powstania Warszawskiego, stan wojenny w r. 1981, modele upadku cywilizacji, wizje przyszłości świata). Zajęcia podzielone są na następujące bloki tematyczne:
1. Wstępna charakterystyka historii alternatywnej jako procedury badawczej politologa - alternatywa rozwojowa jako kategoria analizy politologicznej.
2-3. Wizje dynamiki historycznej: dialektyka uwarunkowań strukturalnych i działań (perspektywa neoewolucyjna, historia globalna F. Braudela, teoria świata-systemu I. Wallersteina, marksowski model historii). Studium przypadku: „cud europejskie” E. Jonesa – dlaczego Europa zdominowała Wschód po pokonaniu bariery oceanów?
4. Rola przypadków w historii ( klęski żywiołowe, epidemie, przypadki intersekcyjne i interferencyjne). Studium przypadku: „cud Domu brandemburskiego „ i klęska Wielkiej Armady.
5-6. Rola wielkich jednostek i ruchów społecznych, granice swobody w tworzeniu historii. Studium przypadków: analiza porównawcza „chwalebnej rewolucji” angielskiej, rewolucji Francuzów 1789 r., rewolucji meksykańskiej i bolszewickiej.
7-8. Szaleństwa władzy w dziejach – rola zdogmatyzowanej świadomości i chciejstwa. Studia przypadków: upadek szlacheckiej Rzeczpospolitej, japoński atak na Pearl Harbor, Powstanie Warszawskie.
9. Rola historii alternatywnej w ocenie wykorzystanych możliwości przez polityków. Studia przypadków: Pax Germanica, upadek realnego socjalizmu, strategie transformacji społeczeństw postkomunistycznych i Hiszpanii postfranksistowskiej.
10. Model upadku cywilizacji i imperiów. Studia przypadków: cywilizacje prekolumbijskie, zastój cywilizacji chińskiej, klęska osadnictwa Wikingów.
11-12. Zastosowania historii alternatywnej do przewidywania scenariuszy rozwojowych: społeczeństwo światowe między neoliberalną globalizacją a globalnym keynesizmem. Studium przypadku: prognozy Rand Corporation z końca lat 60. oraz prognozy losów głównych mocarstw sformułowane przez P. Kennedy`ego w r. 1984.
13. Scenariusze modernizacji Polski: między peryferiami a centrum cywilizacji światowej.
14.Podsumowanie: niezbędność kategorii historii alternatywnej w wyjaśnianiu, wartościowaniu i przewidywaniu zjawisk politycznych.